สรุปหลักการใช้สรรพนามราชาศัพท์ ฉบับเข้าใจง่าย พร้อมสอบเข้ามหาวิทยาลัยและ ก.พ.

• พระมหากษัตริย์ และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ
  ถือเป็นระดับสูงสุดของโครงสร้างคำราชาศัพท์
  กลุ่มนี้ยังรวมถึงสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง
  และสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้าฯ ข้อสังเกตสำหรับ
  การทำข้อสอบคือ สรรพนามที่ใช้กับบุคคลกลุ่มนี้
  จะมีความเฉพาะเจาะจงและเป็นคำศัพท์ที่มีความยาวที่สุด
• พระบรมวงศ์ชั้นสูง (สมเด็จเจ้าฟ้า) คือกลุ่มพระราชโอรส
  หรือพระราชธิดา ในระดับนี้คำสรรพนามที่ใช้แทนตัวผู้พูด
  (บุรุษที่ 1) และผู้ฟัง (บุรุษที่ 2) จะเริ่มลดทอนความยาวลงมา แต่ยังคงต้องใช้รูปศัพท์ที่แสดงความเคารพขั้นสูงอยู่

• พระอนุวงศ์ (พระองค์เจ้า และหม่อมเจ้า) ลำดับชั้นพระองค์เจ้าและหม่อมเจ้า ถือเป็นจุดที่ข้อสอบมักนำมาเป็นตัวหลอก
  บ่อยครั้ง โดยเฉพาะในชั้นหม่อมเจ้า ซึ่งการใช้สรรพนาม
  และคำราชาศัพท์บางคำจะมีความใกล้เคียงกับคำสุภาพ
  ของบุคคลทั่วไป หากไม่อ่านโจทย์ให้รอบคอบ
  อาจทำให้เสียคะแนนได้ง่าย
• พระภิกษุสงฆ์ หมวดพระสงฆ์เป็นอีกหนึ่งกลุ่มที่ข้อสอบราชการและมหาวิทยาลัยนิยมนำมาออกสอบเพื่อวัดไหวพริบ
  โดยจะต้องแยกให้ออกระหว่าง การสื่อสารกับพระภิกษุสงฆ์ทั่วไป และพระสงฆ์ทรงสมณศักดิ์ (เช่น สมเด็จพระสังฆราช หรือสมเด็จพระราชาคณะ) ซึ่งมีระดับการใช้สรรพนาม
  ที่แตกต่างกัน

สรรพนามบุรุษที่ 1 (แทนตัวผู้พูด)
จุดสังเกตหลักคือการแยกเพศชาย-หญิง
และการลดหลั่นคำตามระดับชั้น

• ข้าพระพุทธเจ้า (ชาย/หญิง): ใช้กับ พระมหากษัตริย์
  และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ
• เกล้ากระหม่อม (ชาย) / เกล้ากระหม่อมฉัน (หญิง):
  ใช้กับ พระบรมวงศ์ชั้นสมเด็จเจ้าฟ้า
• กระหม่อม (ชาย) / หม่อมฉัน (หญิง):
  ใช้กับ พระอนุวงศ์ชั้นพระองค์เจ้า
• เกล้ากระผม, กระผม (ชาย) / ดิฉัน (หญิง):
  ใช้กับ หม่อมเจ้า และพระสงฆ์ทั่วไป

สรรพนามบุรุษที่ 2 (แทนผู้ฟังที่กำลังสนทนาด้วย)

เทคนิคการจำคือ “ตำแหน่งยิ่งสูง คำยิ่งยาว”
ข้อสอบมักนำคำว่า “ธุลี” มาหลอก

• ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท (ยาวที่สุด): ใช้กับ พระมหากษัตริย์ และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ
• ใต้ฝ่าละอองพระบาท (ตัดคำว่าธุลีออก):
  ใช้กับ สมเด็จพระบรมราชกุมารี และสมเด็จพระยุพราช
• ฝ่าพระบาท: ใช้กับ สมเด็จเจ้าฟ้า, พระองค์เจ้า
  และสมเด็จพระสังฆราช
• ท่าน / พระคุณเจ้า: ใช้กับ หม่อมเจ้า และพระสงฆ์

สรรพนามบุรุษที่ 3 (แทนบุคคลที่ถูกกล่าวถึง)

หมวดนี้จำง่ายที่สุดและไม่ซับซ้อน

• พระองค์: ใช้กล่าวถึง พระมหากษัตริย์ ลงมาจนถึง
  พระองค์เจ้า
• ท่าน: ใช้กล่าวถึง หม่อมเจ้า และ พระภิกษุสงฆ์

การจับคู่คำสรรพนามให้ตรงกับกลุ่มบุคคลในรูปแบบนี้
จะช่วยให้มองเห็นภาพรวมได้รวดเร็วขึ้น
และสามารถนำไปใช้เทคนิคตัดตัวเลือกในห้องสอบได้อย่างแม่นยำ

• การจับคู่สรรพนามข้ามระดับชั้น (ประโยคไม่สอดคล้อง)
  โจทย์มักจะเว้นช่องว่างให้เติมคำ 2 จุดในประโยคเดียว
  (บุรุษที่ 1 และบุรุษที่ 2) กฎเหล็กในการตัดชอยส์
  คือ สรรพนามทั้งสองบุรุษต้องอยู่ในระดับชั้นเดียวกันเสมอ เช่น หากวิเคราะห์ได้ว่าผู้ฟังคือพระมหากษัตริย์
  (ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท) ผู้พูดก็ต้องใช้คำระดับเดียวกัน
  (ข้าพระพุทธเจ้า) จะนำ “เกล้ากระหม่อม” มาจับคู่
  กับ “ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท” ไม่ได้อย่างเด็ดขาด
  เทคนิคคือให้หาบุรุษที่ 2 ให้เจอก่อน แล้วจึงเลือกตัวเลือก
  ที่มีบุรุษที่ 1 สอดคล้องกัน
• กับดักคำว่า “ธุลี” จุดตัดคะแนนที่พบบ่อยที่สุด
  คือการแยกความต่างระหว่าง “ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท”
  และ “ใต้ฝ่าละอองพระบาท” ข้อควรจำให้ขึ้นใจคือ คำว่า “ธุลี” จะใช้กับพระมหากษัตริย์ และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ เท่านั้น หากโจทย์ระบุตำแหน่งรองลงมา
  เช่น สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
  กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ จะต้องเลือกตัวเลือก
  ที่ใช้คำว่า “ใต้ฝ่าละอองพระบาท” (ตัดคำว่าธุลีออก)

• การใช้สรรพนามกับ “สมเด็จพระสังฆราช”
  ข้อสอบราชการมักนิยมนำหมวดพระภิกษุสงฆ์
  มาทดสอบไหวพริบ ผู้สอบจำนวนมากมักเผลอใช้คำสรรพนามระดับเดียวกับพระสงฆ์ทั่วไป (เช่น พระคุณเจ้า หรือ ท่าน)
  เมื่อกล่าวถึงสมเด็จพระสังฆราช แต่ตามหลักการแล้ว
  สมเด็จพระสังฆราช มีการเทียบระดับชั้นการใช้คำราชาศัพท์
  อยู่ในระดับเดียวกับ “พระองค์เจ้า” ดังนั้น สรรพนามบุรุษที่ 2 ที่ถูกต้องจึงต้องใช้คำว่า “ฝ่าพระบาท” การรู้ทันจุดหลอกทั้ง 3 ข้อนี้ จะช่วยเพิ่มความเร็วในการทำข้อสอบ สามารถสแกนหาจุดผิดและตัด

ตัวเลือกที่ไม่เข้าพวกออกไปได้อย่างเฉียบขาด โดยไม่ต้องเสียเวลาแปลความหมายของทั้งประโยค